Mr. Evelin Genjac: REZIDBA I UZGOJ LJEŠNJAKA

Od pravilnog orezivanja lješnjaka zavise kvalitet plodova i rodnost, a time se ostvaruje i šansa za veće prinose. Osim zimske treba obaviti i dvije zelene rezidbe lijeske: krajem maja i krajem juna/početkom jula. Sa ovim savjetima mi ćemo vam pomoći da postanete pravi ekspert u orezivanju ove voćke.

Za portal www.pravisavjeti.info piše: Mr. Evelin Genjac

Lješnjak zahtjeva pjeskovito i rastresito zemljište sa dosta humusa. Ne odgovaraju mu teška i zbijena zemljišta sa visokom podzemnom vodom. Ima velike zahtjeve za vodom i treba mu od maja do kraja vegetacije obezbijediti minimum 600 l vode po stablu/žbunu. Ova količina vode obezbjeđuje dobro nalivanje plodova i formiranje rodnih pupoljaka za narednu godinu. Najbolji prinos daje kontrolisani žbun sa tri do sedam stabala.

Ova biljna vrsta voli svjetlost i može da se gaji kao žbun ili kao stablašica. Od izbora sistema gajenja zavisiće i način rezidbe. Inače, rezidba utiče na : početnu rodnost, visinu prinosa, kvalitet plodova, ujednačenost i redovnu rodnost, vitalnost i dugovječnost biljke.

Različiti sistemi gajenja

Rezidbom se utiče na opšti razvoj i veličinu lisne površine, reguliše se formiranje i održavanje najprikladnijeg oblika krune za što bolju osvjetljenost formirane mase i usklađuje sa ostalim neophodnim uslovima za efikasnu fotosintezu.
Kada je jednaka dužina rodnih grančica, bolje su osvjetljene i one donose dva do tri puta veći rod nego one grančice koje su zasjenjene.

U gustim neosvjetljenim krunama, zasjenjena lisna masa troši više akumuliranih organskih materija za održavanje osnovnih životnih procesa nego što može da stvori. Rezidbom se ograničava broj novih prirasta svođenjem skeletnog drveta na neophodni minimum, i sve stvorene količine materija usmjeravaju se u izgradnju plodova i formiranje novih cvijetnih pupoljaka za sljedeću godinu.

Formiranje stablašica lijeske

Formiranje stablašica se sastoji u prikraćivanju sadnica na 50 do 80 centimetara. U narednoj vegetaciji na mjestu prikraćivanja izrasta veći broj ljetorasta. Prilikom rezidbe ostavljaju se tri do četiri ljetorasta, a svi ostali se uklanjaju.
Važno je napomenuti da prilikom odabira ljetorasta za ostavljanje treba voditi računa o njihovom položaju u odnosu na sadnicu, i birati što širi ugao između položaja ljetorasta.

Rastojanje ljetorasta treba da bude minimum 15-20 centimetara. Uklanjanje suvišnih ljetorasta može se obavljati i u toku zelene rezidbe, kako bi sve hranljive materije bile dostupne samo odabranim mladarima. Odabrane ljetoraste treba skratiti maksimalno za jednu trećinu dužine, kako bi se iniciralo razgranjavanje.

Na svakom od ovih ljetorasta formiraju se tri do četiri sekundarne grane. Prilikom izbora sekundarnih grana treba voditi računa i o njihovom položaju i udaljenosti jedne od druge, da ne bi došlo do njihovog preklapanja i kasnijeg zasjenjivanja. Prva sekundarna grana bi trebala da bude na visini od 30 centimetara osnove ostavljenog ljetorasta, a sljedeća na 50 centimetara od prve.

Formiranje žbunova lijeske

Formiranje žbuna započinje prikraćivanjem sadnice za visinu 20-30 centimetara. U toku vegetacije dolazi do razvijanja izdanaka iz korijena. Po jednom sadnom mjestu ostavlja se tri do četiri, maksimalno pet izdanaka. Odabrani izdanci se malo prikrate u cilju boljeg razgranavanja. Svako prejako prikraćivanje dovodi do naglog bujanja i bespotrebnog trošenja hranljivih materija.

Rezidba mladih stabala ima za cilj pravilno oblikovanje uzgojnog oblika, pravilno grananje i dobijanje što većeg broja sekundarnih i tercijarnih grančica. Sastoji se u prorijeđivanju ljetorasta i uklanjanju onih koji se nalaze u unutrašnjosti da bi se dobilo maksimalno osvjetljenje, jer svjetlost utiče na brže formiranje cvijetnih pupoljaka. Osvijetljene grančice daju dva do tri puta veći prinos.

Postupak rezidbe lješnjaka

Sistem krune treba obrazovati u obliku trostablašice – tri grane polaze sa jednog mjesta. U proljeće prve godine poslije sadnje, sadnice se skraćuju na dužinu 30 centimetara iznad zemlje sa ciljem pospješivanja izbijanja dva do tri izdanka, koji će činiti budući oblik krune za formiranje trostablašice. U drugoj godini poslije sadnje obavlja se izbor najbolje sekundarne grane, koja prati dalji rast, a izdanke je potrebno skraćivati i ujednačiti do visine rasta. U narednim godinama uklanjaju se suvišne grane.

Pri rezidbi posebno treba voditi računa o površini presjeka stabla i njegovom zaprašivanju. Velike presjeke treba obavezno dezinfikovati i zalivati kalemarskim voskom. Dezinfekciju treba obaviti kalemarskim preparatima na bazi bakra. Zelenom rezidbom lješnjaku se ne nanose veće rane na mjestu reza, a značajno se doprinosi stvaranju povoljnog mikroklimata unutar krošnje/žbuna. Obavlja se na bujnim voćkama ili bujnim rodnim granama. Zelenom rezidbom se odstranjuje nekorisno lišće na dijelovima krošnje, uklanjaju se izdanci koji imaju položaj vodopija ili rastu prema unutrašnjosti i uz vrhove primarnih i sekundarnih grana.

Osnovni cilj zelene rezidbe je osvjetljavanje i provjetravanje krošnje radi boljeg diferenciranja cvijetnih pupoljaka.
U zavisnosti od klimatskih uslova i stadijuma razvoja lješnjaka, sa zelenom rezidbom može se početi u maju, neposredno nakon kretanja vegetacije i s pojavom prvih ljetorasta, pri čemu se suvišni i po položaju neodgovarajući ljetorasti u startu odstranjuju. Drugu zelenu rezidbu treba ponoviti krajem juna i početkom jula, jer u tom periodu dolazi do diferencijacije crvenih pupoljaka za narednu vegetacionu sezonu.

Zelenom rezidbom ne bi trebalo ukloniti više od 30 % zelene mase sa stabala, jer odstranjivanjem veće količine lisne mase može doći do smanjene mogućnosti normalnog odvijanja procesa fotosinteze, a samim tim i slabije ishrane plodova, kao i do stvaranja sunčanih opekotina na plodovima.

Prilikom zelene rezidbe može se prema potrebi obaviti i povijanje ljetorasta u cilju pravilnog formiranja krune i poboljšavanja osunčanosti i diferenciranja cvijetnih pupoljaka. Pravilno obrazovanje krune postiže se odgovarajućim rasporedom grana, njihovim povijanjem, kao i mjerama rezidbe. Povijanje je pravilno usmjeravanje jednogodišnjih izdanaka. Rezidbom se izbacuju ljetorasti sa oštrim uglom grananja, a ostavljaju se ljetorasti koji imaju povoljan položaj i ugao grananja veći od 45 stepeni.

Povećanjem ugla grananja smanjuje se bujnost, ali se ubrzava početak rodnosti. Grane koje imaju vertikalan položaj razvijaju popoljke bliže vrhu, a donji pupoljci ostaju neaktivni. Dovođenjem grane u što horizontalniji položaj razvija se više pupoljaka pri osnovi, a mladari su približno iste bujnosti.

Prilikom povijanja grana treba povesti računa o tome da se grane nikako ne smiju povijati lučno, jer tako se slabi njihov porast, a na mjestu povijanja izražena je pojava vodopija, što prouzrokuje nepravilno formiranje krošnje. Najbolje je savijati mlade grane dok one još nisu odrvenile. Razvođenje jednogodišnjih izdanaka ima za cilj bolje i brže formiranje cvijetnih pupoljaka i smanjenje lomljenja grana u kasnijim godinama razvoja i pune rodnosti.

Grane koje su izabrane za formiranje krune, razvode se pod uglom od 65-75 stepeni u odnosu na stablo voćke. Prilikom povijanja grana najbolje je koristiti specijalne savijače grane ili specijalizovani elastičan voćarski kanap. Nikako ne treba koristiti “manilu” ili bilo koji tvrd kanap koji nema mogućnosti stezanja, jer s porastom grane dolazi do njegovog usijecanja.

Usijecanja mogu biti tolika da izazovu lomljenje grane ili stabla ako je njime sadnica vezana za kočić. Mjesto usijecanja je podložno lakšem napadu patogena. Za povijanje grana ne treba korisititi ni drvene letvice ni kačenje improvizovanih utega. Ovakav način povijanja nije praktičan, jer zahtjeva veće angažovanje radne snage, ometa sprovođenje ostalih pomotehničkih mjera, ali se povećava i opasnost od mehaničkih oštećenja ili povrede stabla, što uslovljava intenzivniji napad patogena i može doći do propadanja stabla.

Prilikom povijanja mora se voditi računa da se grana previše ne zategne ili nategne da ne bi došlo do njenog pucanja. Samo dobro orezana stablašica ili žbun lješnjaka imaju odgovarajući vazdušno-vodni režim u krošnji i dovoljnu količinu svjetlosti za normalno i redovno plodonošenje, uz smanjenu mogućnost pojave različitih bolesti i štetočina. Neophodno je svake godine obnavljati rodno drvo lješnjaka odstranjivanje starog i izrođenog, jer bez rasta svake godine nema ni rodnosti.

Dodatni savjeti za rezidbu lijeske

Primjena orezivanja kao pomološke mjere jedan je od osnovnih faktora pravilnog rasta i razvoja lješnjaka, a samim tim i većeg prinosa ploda. Žbun ili stablo treba redovno orezivati i grane minimalno povijati pod uglom od 45 stepeni. Zimsku rezidbu treba obavljati na temperaturi iznad 5 stepeni i sva stabla u žbunu trebalo bi da budu orezana na istu visinu. Osim zimske treba obaviti i dvije ljetne rezidbe: krajem maja i krajem juna/početkom jula.

Maksimalnu rodnost lješnjak dostiže  od 10 do 14 godine, kada treba početi sa zamjenom starih stabala mladim izdancima. Tada se vrši podmlađivanje žbunova, koje se obavlja postepeno u toku tri ili četiri godine zamjenom osnovnih stabala.

Pri rezidbi lijeske pažnju treba obratiti na cvijetne pupoljke koji se formiraju na periferiji i vrhovima krune, jer su to najbolje osvijetljeni dijelovi. Iz tog razloga neophodno je prorijeđivati krunu, a naročito njen unutrašnji dio. Redovnom i umjerenom rezidbom postiže se bolja oplodnja, veći prinos i kvalitet plodova. Lijesku treba redovno orezivati i čistiti krošnju.

Lješnjak je biljka koja ima jedan od najdužih perioda cvjetanja. U jesen se pojavljuju muški cvjetovi-rese, a u februaru-martu ženski cvjetovi. Osim rezidbe nakon opadanja lišća, treba obaviti korektivno orezivanje u fazi cvjetanja ženskih cvjetova, jer tada se vidi koje su grane rodne. Cilj redovne rezidbe u periodu eksploatacije je da se uspostavi ravnoteža između drvnog prirasta i rodnosti krune, kako bi došlo do formiranja većeg broja ženskih cvjetova.

Rezidba rodnih grada sastoji se od postepenog prorijeđivanja gustih stabala i uklanjanja suhih grana u toku mirovanja vegetacije. Ovom agrotehničkom mjerom treba osigurati zadovoljavajući broj i dovoljnu dužinu jednogodišnjih izdanaka, jer oni donose plod. U fazi pune rodnosti rezidbom se obezbjeđuje dobijanje snažnih jednogodišnjih grančica prosječne dužine 35-40 centimetara, jer daju obilan rod.

Grančice duge 5 do 15 centimetara imaju slab rod. Na dužim grančicama je i smanjeno prijevremeno opadanje ploda. Uklanjaju se sve jednogodišnje grančice koje su donijele rod, kao i one koje vrše zasjenu. Rezidbom se uklanja i 20-25 % sekundarnih grančica po opadanju listova.

Poslije 12 godine sve osnovne grane žbuna se skraćuju na 50 centimetara od površine zemlje, a rodne grane se ostavljaju. Kada rodnost opadne i kada je vegetativni prirast 5 do 15 centimetara, pristupa se rigoroznoj rezidbi, pri čemu se uklanja 30 do 50 % starih stabala i zamjenjuju mladim.

Lešnjak spontano raste kao izuzetno gust žbun. Izdanci i izbojci se stalno pojavljuju, i postaju duge grane koje su gusto isprepletane. Prekobrojne grane imaju tendenciju pretjeranog izduživanja bez diferencijacije štetnih pupoljaka, i u donjem dijelu žbuna postaju smetnja za obradu zemljišta i berbu plodova. Kod lješnjaka kao izrazitog heliofita treba formirati oblik krune koji je najpribližniji prirodnom obliku, uz usklađivanje rezidbe s biološkim zakonitostima, kako bi one došle do punog izražaja.

Bolja osvijetljenost krune se postiže uklanjanjem njenog unutrašnjeg dela i grana koje idu ka unutrašnjosti.

logo